Kiescolleges 2019

Een recente grondwetswijziging maakt dat Bonaire, Sint Eustatius en Saba in 2019, net als alle andere delen van Nederland, invloed kunnen uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer. Voor ieder eiland wordt hiervoor een zogenaamd kiescollege voor de Eerste Kamer opgericht. Deze kiescolleges bestaan uit volksvertegenwoordigers van de openbare lichamen die, samen met de leden van de provinciale staten, stemmen op de leden van de Eerste Kamer. Op 20 maart 2019 mogen Nederlands ingezetenen hun stem uitbrengen op kandidaten voor de kiescolleges. Dit is op dezelfde dag als de Eilandsraadsverkiezingen op Bonaire en Saba.

Klik hier voor meer informatie over het proces van kandidaatstelling voor het kiescollege voor de Eerste Kamer.  

Vragen en antwoorden

Hieronder volgen de meest gestelde vragen en antwoorden over de kiescollegeverkiezingen.

Eerste kamer algemeen

Wat is de Eerste Kamer?
De Eerste Kamer vormt samen met de Tweede Kamer de Nederlandse Staten-Generaal. De Eerste Kamer bespreekt en stemt over wetsontwerpen die al door de Tweede Kamer zijn aangenomen. Klik hier voor meer informatie over de Eerste Kamer.

Wie kiezen de Eerste Kamer?
De Eerste Kamer heeft 75 zetels, deze posities worden bekleed door leden van politieke partijen. Anders dan de Tweede Kamer worden de leden van de Eerste Kamer niet rechtstreeks door de Nederlandse bevolking gekozen. Iedere vier jaar kiezen de leden van de Provinciale Staten en, vanaf 2019, de leden van de Kiescolleges voor de Eerste Kamer in Caribisch Nederland (Saba, Sint Eustatius en Bonaire), de leden van de Eerste Kamer.

Wat is de zittingsduur van de Eerste Kamer?
De leden worden gekozen voor een periode van vier jaar. Hoe verhoudt de Eerste Kamer zich tot de Tweede Kamer?Nederland is een parlementaire democratie. Dat betekent dat het parlement, namens de bevolking, de regering controleert en samen met de regering wetten maakt. De Tweede Kamer kan wetsvoorstellen indienen, wijzigen en goedkeuren. De parlementaire behandeling van een wettekst kan een langdurig proces zijn. Het is wenselijk om aan het einde van het proces het wetsvoorstel nog eens kritisch tegen het licht te kunnen houden. De Eerste Kamer vervult deze functie. Het tweekamerstelsel zorgt ervoor dat niet alle macht is geconcentreerd in één kamer, dat een eventuele heroverweging van een voorstel mogelijk is en dat burgers de tijd hebben om eventuele bezwaren onder de aandacht te brengen.

Waarom is het van belang dat de 3 openbare lichamen invloed hebben op de samenstelling van de Eerste Kamer?
In de Tweede en Eerste Kamer worden beslissingen genomen over de drie openbare lichamen. Door invloed uit te oefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer wordt (indirect) invloed uitgeoefend op de beslissingen die daar worden genomen.

Kiescollege algemeen

Wat zijn kiescolleges?
De Kiescolleges voor de Eerste Kamer in Caribisch Nederland zijn organen van gekozen volksvertegenwoordigers die, samen met de leden van de provinciale staten, mogen stemmen op de leden van de Eerste Kamer. De kiescolleges zijn op geen enkele wijze betrokken bij de uitoefening van de bestuurstaken van het openbaar lichaam. Zij hebben uitsluitend de taak om de leden van de Eerste Kamer te kiezen. Een kiescollege is, anders dan de Eilandsraad of provinciale staten, geen algemeen vertegenwoordigend orgaan.

Waarom hebben Bonaire, Sint Eustatius en Saba ieder een apart kiescollege?
De wet gaat uit van een kiescollege per Caribisch openbaar lichaam. Dit heeft de volgende voordelen ten opzichte van een gezamenlijk kiescollege:

  • Stemmen per openbaar lichaam is bekend terrein voor de bevolking aangezien het overeenkomt met de wijze waarop de Eilandsraadverkiezingen zijn ingericht;
  • Vertegenwoordiging vanuit Saba en Sint Eustatius in een kiescollege is gegarandeerd;
  • Het voorkomt dat politieke groeperingen in Caribisch Nederland moeten samenwerken om kans te maken om als lid van een kiescollege gekozen te worden;
  • Een kiescollege moet fysiek bij elkaar aanwezig zijn om te stemmen op leden van de Eerste Kamer. Een kiescollege per eiland voorkomt de noodzaak tot reizen.

Hoeveel mensen komen er in de kiescolleges?
Het aantal leden van een kiescollege is gelijk aan het aantal leden van de Eilandsraad. Dat betekent dat het kiescollege van Sint Eustatius en Saba uit 5 leden bestaat en het kiescollege van Bonaire uit 9 leden.

Wat is de zittingsperiode van de kiescolleges?
De zittingsduur van de kiescolleges komt overeen met de zittingsduur van de Eerste Kamer en is zodoende vier jaar.

Is tussentijdse ontbinding mogelijk?
Tussentijdse ontbinding van de kiescolleges is niet mogelijk.

Wie is voorzitter van de kiescolleges?
Op Bonaire en Saba is de Gezaghebber voorzitter van het kiescollege. Op Sint Eustatius is dit de waarnemend Regeringscommissaris. Zij zijn géén lid van het kiescollege en hebben geen stem in het toelaten van nieuwe leden. De Gezaghebbers en de waarnemend Regeringscommissaris hebben evenmin kiesrecht voor de verkiezing van de leden van de Eerste Kamer. Naast hun rol als voorzitter van het kiescollege, treden ze tevens op als voorzitter van het stembureau voor de verkiezingen voor de leden van de Eerste Kamer.

Hoeveel invloed hebben de kiescolleges op de Eerste Kamer?
De leden van de Eerste Kamer worden gekozen door de leden van de Provinciale Staten en de Kiescolleges van Saba, Sint Eustatius en Bonaire. Hoe meer inwoners een (staten)lid vertegenwoordigt, hoe zwaarder zijn/haar stem weegt. De stemwaarde van de leden van het kiescollege wordt bepaald door het aantal inwoners van het openbaar lichaam gedeeld door het honderdvoud van het aantal leden. Dat wil zeggen dat de stemwaarde, en daarmee de invloed, op Bonaire iets meer is dan op Sint Eustatius en Saba. Respectievelijk 0,09 zetel, 0,01 zetel en 0,01 zetel. De invloed van Caribisch Nederland als geheel op de samenstelling van de Eerste Kamer komt neer op 0,11 Kamerzetels.

Stemmen

Wie mag stemmen voor de kiescolleges?
Nederlands ingezetenen van het betreffende openbaar lichaam die de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt en niet zijn uitgesloten van het kiesrecht.

Wanneer zijn de verkiezingen?
De verkiezingen voor de 3 kiescolleges vinden plaats op 20 maart 2019 van 7.30 uur tot 21.00 uur. Dit is op dezelfde dag als de eilandsraadverkiezingen op Bonaire en Saba.

Waarom worden de verkiezingen van de kiescolleges georganiseerd op dezelfde dag als de verkiezingen van de Eilandsraadverkiezingen?
De verkiezing van de Eilandsraad is tegelijk met de verkiezing van provinciale staten. Het samenvallen van de Kiescollegeverkiezing met die van provinciale staten voorkomt de mogelijkheid dat de uitslag van de ene verkiezing de uitslag van de andere beïnvloedt. Ook hoeven kiezers maar één keer naar de stembus in plaats van twee keer, wat een positief effect kan hebben op de opkomst. Tot slot heeft het organisatorische en financiële voordelen, omdat gebruik kan worden gemaakt van dezelfde stemlokalen en stembureauleden.

Ontvangen stemgerechtigden twee stempassen thuis en moet men twee keer stemmen op de dag van de verkiezing?
Ja, een kiesgerechtigde die voor beide verkiezingen mag stemmen ontvangt thuis twee stempassen. In het stembureau krijgt hij/zij gelijktijdig het stembiljet voor elke verkiezing uitgereikt. Het stembiljet vult hij/zij in het stemhokje in en deponeert deze vervolgens in de daarvoor bestemde stembus. De stembussen van de kiescollegeverkiezingen en de Eilandsraadsverkiezingen krijgen ieder een andere kleur overeenkomstig de kleur van het stembiljet.

Verkiesbaar stellen

Aan welke eisen moet ik voldoen om me verkiesbaar te stellen?
Voor het lidmaatschap van het kiescollege is Nederlanderschap vereist. Men moet ingezetene zijn van een openbaar lichaam, de leeftijd van achttien jaar hebben bereikt en niet zijn uitgesloten van het kiesrecht. Een persoon wordt uitgesloten van kiesrecht wanneer degene die wegens het plegen van een bij de wet aangewezen misdrijf onherroepelijk is veroordeeld tot een vrijheidsstraf van ten minste een jaar en als bijkomende straf door de rechter is uitgesloten van het kiesrecht.

Om belangenverstrengeling te voorkomen, is een aantal functies onverenigbaar met het lidmaatschap van het kiescollege. Op het niveau van het openbaar lichaam betreft het de functies: Gezaghebber, lid van de gezamenlijke rekenkamer en gezamenlijke ombudsman of lid van de gezamenlijke ombudscommissie. De functies van ambtenaar, eilandgedeputeerde en -raadslid zijn niet uitgesloten, en mogen dus wel met het lidmaatschap van het kiescollege worden gecombineerd.

Tot wanneer kan ik me verkiesbaar stellen?
Kandidatenlijsten moeten op 4 februari tussen 09:00 uur en 17:00 uur worden ingeleverd bij het centraal stembureau van het openbaar lichaam voor de verkiezing van de leden kiescolleges. Politieke groeperingen die mee willen doen aan de verkiezingen kunnen zich tot en met 24 december 2018 registreren. In het geval de aanduiding van een politieke groepering reeds is geregistreerd voor de verkiezing van de Eilandsraad, is registratie van de aanduiding voor de verkiezing van het kiescollege niet nodig.

Hoe kunnen politieke partijen kandidaten verkiesbaar stellen?
Politieke partijen die deel willen nemen aan de verkiezingen leveren op de dag van kandidaatstelling hun kandidatenlijsten in bij het centraal stembureau (per eiland is er één hoofdstembureau dat tevens centraal stembureau is) voor de verkiezing van de leden van het kiescollege voor de Eerste Kamer.

Lokale politieke partijen die onder een bepaalde naam willen deelnemen aan de verkiezingen voor de kiescolleges van de Eerste Kamer, moeten deze aanduiding laten registreren bij het centraal stembureau van het eiland. Daarvoor moet de partij een waarborgsom van USD 225 betalen aan het openbaar lichaam. De waarborgsom wordt na inlevering van een geldige kandidatenlijst voor de eerstkomende verkiezing terugbetaald aan de gemachtigde. Geregistreerde aanduidingen voor de Tweede Kamerverkiezingen en eilandsraadverkiezingen hebben in principe doorwerking naar de verkiezingen voor de kiescolleges voor de Eerste Kamer. Dit betekent dat in deze gevallen geen nieuwe registratie van de aanduiding nodig is bij het centraal stembureau van het eiland.

Wat gebeurt er als een lid van het kiescollege dat op een politieke lijst staat geen lid meer is van deze politieke partij? Moet hij of zij ook uit het kiescollege?
Uitgangspunt is dat de leden van het kiescollege op persoonlijke titel worden gekozen en benoemd. De wet sluit niet uit dat een lid van het kiescollege zich afsplitst van zijn politieke partij om zich tussentijds bij een andere partij aan te sluiten of een nieuwe partij op te richten. Dit betekent dat bij afsplitsing er voor een lid geen wettelijke plicht ontstaat om het kiescollege te verlaten.

Kan een individu zich ook verkiesbaar stellen? Of moet deze verbonden zijn aan een politieke groepering?
Ook een individuele kandidaat kan meedoen aan de kiescollegeverkiezingen. Kandidaatstelling gebeurt d.m.v. een kandidatenlijst. Boven die kandidatenlijst kan een “aanduiding” (naam van een politieke partij) worden geplaatst (mits die aanduiding is geregistreerd), maar dat hoeft niet. Wie zonder aanduiding meedoet, doet met een blanco lijst mee. In dat geval staat op het stembiljet alleen een nummer boven de lijst, en geen aanduiding/naam.

Kan iemand zich verkiesbaar stellen die niet woonachtig is in een van de openbare lichamen?
Nee, een kandidaat dient ingezetene te zijn van het openbaar lichaam waar hij zich kandidaat stelt.

Is er ook een waarborgsom voor de registratie kandidatenlijst?  
Voor de registratie van politieke groeperingen dient een waarborgsom te worden betaald. Voor elke kandidatenlijst moet een bedrag van $225 worden betaald. Voor de hoogte van dit bedrag is aangesloten bij het bedrag dat verschuldigd is bij de verkiezingen van de leden van de eilandsraad.

Heeft iemand die zich verkiesbaar wil stellen ondersteuningsverklaringen nodig? Zo ja, hoeveel?
Zittende politieke partijen in de Eerste Kamer en politieke partijen die periode voorafgaande aan de huidige periode tenminste een zetel hebben in de Eerste Kamer gehaald hoeven geen ondersteuningsverklaringen van een kiescollegelid te overleggen. Dit betekent dat bij de eerste verkiezing van de leden van het kiescollege alle politieke groeperingen het aantal benodigde ondersteuningsverklaringen zullen moeten overleggen. De verklaringen zijn ondertekend door kiezers die in de kieskring (het openbaar lichaam) wonen waarvoor de kandidatenlijst wordt ingeleverd. Wat betreft het aantal ondersteuningsverklaringen is gelet op de kleinschaligheid van de openbare lichamen, aangesloten bij het aantal dat vereist is voor de verkiezing van de leden van de eilandsraad. Een minimumaantal van tien ondersteuningsverklaringen dienen politieke groepering in te leveren bij de kandidaatstelling voor de verkiezing van de leden voor het kiescollege van de Eerste Kamer.

Krijgen de leden van de kiescollege een vergoeding?
Gelet op de beperkte taak van een kiescollege en de omstandigheid dat het slechts een paar keer in de vier jaar bijeenkomt, geeft de wet geen grondslag voor het toekennen van een vaste vergoeding, maar krijgen de leden presentiegeld en, indien van toepassing, een vergoeding voor reiskosten. De vergoedingen moeten bij eilandsverordening worden vastgesteld.

Moeten leden van een kiescollege hun nevenfuncties openbaar maken?
Ter bevordering van de persoonlijke integriteit van de leden van het kiescollege, zijn zij verplicht hun nevenfuncties openbaar te maken. De openbaarmaking vind plaats direct na de benoeming tot lid van het kiescollege of na de aanvaarding van de nevenfunctie.

Moeten de leden van een kiescollege een eed of belofte afleggen?
Ja, leden van een kiescollege leggen de eed of de verklaring en belofte af.

Waarom mogen alleen ingezetenen met een Nederlandse nationaliteit in het kiescollege?
Dit vloeit voort uit het uitgangspunt dat uitsluitend Nederlandse ingezetenen van het betreffende openbaar lichaam (indirect) invloed kunnen uitoefenen op de samenstelling van de Eerste Kamer.

Wordt er per kiescollege een gedragscode voor de leden vastgesteld?
Ja, voor elk kiescollege wordt een gedragscode vastgesteld door het kiescollege zelf. Het kiescollege bepaalt zelf welke onderwerpen in de gedragscode worden opgenomen. Het kiescollege is zelf verantwoordelijk voor de naleving van de gedragscode. De niet-naleving door individuele leden heeft geen directe gevolgen voor lidmaatschap, maar mogelijk wel politieke gevolgen.

Wie controleert voor de Eerste Kamerverkiezingen de ingeleverde kandidatenlijsten en de daarbij behorende stukken?
Deze functie komt ingevolge de Kieswet toe aan het centraal stembureau. Dit wetsvoorstel brengt daar geen verandering in. Voor de verkiezing van de leden van de Eerste Kamer treedt de Kiesraad als centraal stembureau op. Verwezen wordt naar het voorgestelde artikel Ya 30, derde lid, gelezen in samenhang met artikel S 1, eerste en tweede lid, van de Kieswet.