Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Eric van der Burg kan zijn voorgenomen wijziging van de Wet openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (WolBES) en de Wet financiën openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba (FinBES) naar de Raad van State sturen voor advies. Dat is vandaag in de ministerraad besloten. De WolBES en de FinBES gaan over het bestuur en de financiën van Bonaire, Sint Eustatius en Saba en ze regelen de verhouding met het Rijk. De wetten worden gewijzigd, om de bestuurlijke verhouding tussen de drie openbare lichamen en het Rijk te verbeteren en versterken en zorgen voor een betere dienstverlening aan inwoners.
Doen wat nodig is
De wijzigingen in de wet moeten eraan bijdragen dat de eilandsbesturen en de centrale overheid beter in staat zijn om te doen wat goed en nodig is voor het eiland en de inwoners. De WolBES en de FinBES helpen het lokale bestuur haar taken goed uit te voeren en zorgen voor de nodige democratische controle. Dit moet zorgen voor een betere dienstverlening aan inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Voorbeelden hiervan zijn betere controle door de eilandsraad, het opzetten van een lokale rekenkamer en het behouden van de Rijksvertegenwoordiger.
Rijksvertegenwoordiger naast bestuur en bewoners
In dit wetsvoorstel blijft de functie van Rijksvertegenwoordiger behouden. Wel wordt het ambt anders ingericht. De Rijksvertegenwoordiger houdt zich bezig met goed bestuur en is verantwoordelijk voor interbestuurlijk toezicht. De Rijksvertegenwoordiger kan ook aan de bel trekken in Den Haag over onderwerpen die te weinig aandacht krijgen van de centrale overheid. Daarmee staat de Rijksvertegenwoordiger naast de bewoners en bestuurders van de eilanden.
Getrapt toezicht en lenen
Om het financieel toezicht op Bonaire, Sint Eustatius en Saba beter aan te sluiten op de eigenheid en ontwikkeling van de eilanden, wordt getrapt toezicht geïntroduceerd. Dit maakt maatwerk per eiland mogelijk. Het toezicht is licht waar het kan en zwaar waar het moet. Ook worden de leenmogelijkheden voor de eilandsbesturen uitgebreid om Bonaire, Sint Eustatius en Saba beter in staat te stellen hun taken goed uit te voeren. Net zoals gemeenten in Nederland, mogen Bonaire, Sint Eustatius en Saba leningen gaan afsluiten bij banken. Dat mag alleen voor de uitvoering van eilandelijke taken, bijvoorbeeld voor betere wegen en energievoorzieningen. Aan het lenen, zullen voorwaarden worden gesteld. Ook zal er toezicht zijn op het lenen door de eilanden. Zo worden de financiële risico’s beperkt.
Versterken bestuurskracht en democratie
Naast dit wetsvoorstel wordt met flankerend beleid en andere initiatieven, ingezet op het bevorderen van goed bestuur en de versterking van de bestuurskracht. Zo wordt de vrije uitkering aan de eilanden verhoogd, om de capaciteit van het kabinet van de gezaghebber en eilandgriffier te versterken. Ook wordt het meerjarig ondersteuningsprogramma voor de eilandsbesturen voortgezet. Hiermee krijgen politieke gezagsdragers sinds het najaar van 2024, coaching, training en opleidingen aangeboden. Tot slot wordt in samenwerking met ProDemos en het NIMD, het burgerschapsonderwijs en het democratisch bewustzijn van de bevolking versterkt.